Words starting with 'A'

Cid ka farxin.

Eeg: arwaax³

Eeg: arwaaxi

Wax arwaaxay ahaansho (qof).

ld arwaaxsanaansho.

/dh ld arwaxsanaan.

Eeg: arax

Eeg: arxan¹

/dh ld arax (1).

Eeg: waryaa

Eeg: aryaa

Wax aan dembi ama xumaan samayn ahaansho (qof).

ld asaabboonaansho.

/dh ld asaabboonaan.

Dadka inta isku da'da ah ama isku darajada ah; fac.

Eeg: asaagsasho

ld asaagsad, asaagsi.

Eeg: asaagsasho

Qof, qof kale oo ka heer sarreeya wax la darajo ah iska dhigid.

1. Bilowga wax la samaynayo ama la dhisayo; sal. 2. Marka dhagaxa, ama bulkeetiga, iyo wixi la mid ah dhulka lagu aaso si ay u xajiyaan ama u taageeraan dhismaha derbiga. 3. Wax walxaha taageera ama xejiya ama mid ay ku aasaasmeen.

Wax asaasan noqosho. Tus. “Dhismihii dugsiga cusub weli ma asaasmin”. ld aasaasan¹.

A. ah: wax cusub oo bilow ah; wax saldhig ah. ld aasaasi.

ld aasaasid.

ld aasaasmid.

ld aasaansnaan, aasaasnaansho, asaasnaansho.

/dh ld asaasnaan.

Dhar midab cad ama madow leh oo afadu qaadato marka ninkeedu dhinto; weer. ld asay.

Ciqaab ka dhasha waxyeello horey la isu gaarsiiyey; godob. ld asaayo.

Eeg: asaaye

Afo ninkeedii dhintay oo asaay loo saaro.

Eeg: asaaysaar²

Kibir awgii wax la kala-garanwaayid.

Cid asaddah ku ridid.

ld asaddah¹ (2).

Eeg: asaddihi

/dh Qolofta ama xididdada dhirta qaarkood oo dhacaankeeda wax lagu magdeeyo ama lagu xooleeyo.

Wax, wixii hore ka jooga oo aan la dhalan rogin. ld asiili (1), asli (1).

(xis.) Kutirsane urur oo marka lagu xiro ku tirsane kale ee kasta ee ku jira ururka aan isbeddelin. Asalmadoorshaha waxa uu ku xiranyahay kutirsaneyaasha ururka iyo xisaabfalka la adeegsado. Tusaale ahaan, eber waa asalmadoorshaha isugeynta: 0+3=3+0. Hal waa asalmadoorshaha iskudhufashada: 1x3=3x1.

Muran runta lagu diidayo samayn.

ld asaraar¹.

ld asaraartan¹ (2).

1. Asaraar dhexmara laba qof ama ka badan. 2. ld asaartamid.

Ceel, god iwm ciid ku xabaalid; aasid; duugid.

Ceel, god iwm wax la xabaalay ahaansho.

ld asaruur¹.

Eeg: asaruuran¹

ld asaruurnaansho.

/dh ld asaruurnaan.

(baay.) Dhammaan dhaqdhaqaaqyada muuqan kara ee ay sameeyaan xayawaanku iyaga oo u jawaabayo degaankooda gudaha iyo dibadda.

Eeg: asaay

Eeg: sabab¹

A. ah: qof aan nasiib wacan lahayn.

Dawo aad loo isticmaalo oo xanuunka, halaamacoodka iyo qandhada bi'isa.

Ku a.: cid meel, ama wax ku kallihin.

Eeg: asbax²

Eeg: asbixi

Eeg: sicir

Eeg: usduuro

Eeg: asiib

Nooc kalluunka ka mid ah oo jurmi weyn iyo xoog badan.

Eeg: asiibid

Beer weyn oo geed mirood ku abuuranyahay; awno.

fk. A. ma aha: ma fiicna.

Yaqyaqsi.

Eeg: ash-ash²

Busta madowga badan ee sabuulka maseggada ku dhalata, badarkana madowga ka dhigta.

Eeg: ashahaado²

Qiritaanka in Ilaah mooye, Ilaah kale uusan jirin, Maxamedna (n.n.k.) nebigii uu soo direy yahay.

Ka a.: roob da'aya meel dedan oo aan darooreyn ka gelid. ld asheero.

Eeg: asheerid

Roob da'aya, wax, meel dedan oo aan darooreyn ka gelin.

ld asheerasho.

Eeg: asheeri

Eeg: asheer

Eeg: ashtakayn

Eeg: ashtakee

Eeg: ashtako

Eeg: ashtakoo

Eeg: ashtakood

Midab fardood ka kooban caddaan iyo casaan khafiif ah.

Yaab weyn iyo fajac la kulmid.

Cid ashqaraar ku ridid.

ld ashqaraar¹ (2).

Eeg: ashqaraari

ld ashkatayn, astakayn.

Cid dacwo ku oogid. ld ashkatee, astakee.

Eedsheegad af ama qoraal ah oo qof ku ooga cid, geeyana maxkamad ama cid kale oo wax ka qaban karto arrintaas; dacwo. ld ashkato, astako.

Ashtako ama dacwo oogid. ld ashkatoo, astakoo.

ld ashkatood, astakood.

Eeg: aashuun

xi. (nax.) 1. Erey lagu xiriiriyo laba weer aan xor ahayn; “oo”. Tus. “Haddaan lacag siiyo asii diido, maxaan sameynayaa?” 2. Erey lagu xiriiriyo laba weer xor ah; “-na”. Tus. “Lagac baan siiyay asuu diiday”.

1. Dhibaato weyn cid ku dhicid. “Inkaar baa asiibtay Cali”. 2. Arrin xalkeeda dhabta helid. Tus. “Ardaygii jawaabtii waa asiibay”. ld aseeb.

ld aseebid.

(kiim.) 1. Nooc iskudhis ah oo leh haydarojiin kuna kalafurma biyaha oona saara ayoonno togan oo haydarojiin ah. 2. Aragtida lowri-boronistidh ee asiidhada iyo beysyada (1923), waxay qeexiddaa hore u ballaadhisay, in asiidhu tahay borotoo.

(baay.) Silsilad weyn oo dheer oo molikiyuul ah, kana kooban silsilado nukliyootaydho ah, waxa laga helaa noolaha oo dhan. Taas oo qaadda wararka hiddo sidaha.

Saafid-mugeed ama mitimis asiidh-beys halkaas oo milan caadi ah oo asiidh ah lagu daro milan ribnaantisi dahsoontahay oo ah beys tilmaame ku jiro. Alkalicabiridduna waa roganka asiidhcabiridda. Eeg alkalicabirid.

(baay.) Iskudhis orgaanig ah oo ka kooban silsilad haydarookaarboon iyo dhammaad ah koox kaarboogsayl.

(baay.) Asiidh dhanaan oo dhis naanays molikiyuulkeedu yahay CH3CH(OH)COOH, asiidhka laagtig waxay ka timid asiidhka bayruufig, marka muruqyadu firfircoonyihiin ogsajiintuna xaddidantahay. Taasoo si isbada joog ah beerku u saaro una beddelo gulukows. Jimicsiga xoogga badan waxa laga yaabaa in ay ku ururto muruqyada dhexdooda taas oo keenta muruqyo xanuun. Waxa kale oo ay asiidhka laaktig ka qayb qaadataa khamiirinta caanaha, iwm.

(kiim.) Iskudhisyada la falgala biyaha soona saara asiidh. Tusaale ahaan, karboon laba ogsaydh waxa uu lafalgalaa biyaha waxaana samaysma kaarboonig asiidh: CO2(g) + H2O(aq) = H2CO3(aq).

Maxsuulka burburka buriin ee garaadleyda shimbiraha, xammaaratada berriga iyo cayayaanka. Marka laga reebo garaadleyda, Maxsuulkaas badankiisa waa la qashinsaaraa. Asiidhka yuurig waa ma milme, sidaa darteed, waxa loo saaraa adke ahaan, taas oo dhowrta biyaha qiimaha u leh dhulka oomanaha ah. Asiidhka yuurig markay jidhka ku badato waxay ku ururtaa kala goysyada dhareerka leh taas oo ay ku keento xanuun.